P1 | Reptilian - Biểu tượng hay Sinh thể?
Có những lúc ánh nhìn của một người khiến ta chững lại. Họ chẳng tỏ ra đe dọa hay thù địch, nhưng đôi mắt giữ quá lâu ở một điểm, biểu cảm ít thay đổi hoặc phản ứng không khớp với hoàn cảnh. Cảm giác xa lạ xuất hiện rất nhanh, đủ để người đối diện nghĩ tới một từ đã quen thuộc trên internet: Reptilian.
Thuyết Reptilian hiện đại đi theo hướng rất trực tiếp: những sinh thể bò sát có thể mang hình dạng con người và trà trộn vào xã hội. David Icke là người phổ biến mạnh giả thuyết này từ cuối thế kỷ XX. Những câu chuyện về đồng tử thay đổi, khuôn mặt biến dạng trong khoảnh khắc hay một “sự hiện diện khác” phía sau vẻ ngoài con người cũng phát triển quanh dòng giả thuyết đó.
Trước khi Reptilian trở thành tên gọi cho một giả thuyết hiện đại, hình ảnh bò sát, đặc biệt là rắn, đã xuất hiện từ rất lâu trong thần thoại và tôn giáo:
- Naga trong các truyền thống Nam Á mang nhiều vai trò khác nhau, từ sinh thể quyền năng dưới nước tới người bảo hộ;
- Trong Phật giáo còn có hình ảnh Naga Mucalinda che chở Đức Phật.
- Ở Trung Mỹ, rắn lông vũ xuất hiện trong nghệ thuật và tín ngưỡng từ rất sớm, về sau gắn rõ với Quetzalcoatl.
- Trong Kinh Thánh, con rắn ở Vườn Địa Đàng bước vào câu chuyện về tri thức, cám dỗ và hành động vượt qua điều cấm.
Mỗi hình tượng xuất hiện trong một bối cảnh riêng và mang những ý nghĩa khác nhau. Qua nhiều thời đại, con người đã gắn hình ảnh rắn với sự sống, cái chết, tri thức, nguy hiểm, quyền lực, chữa lành, bản năng và những phần khó kiểm soát trong chính mình.
Khoa học thần kinh từng đưa ra mô hình não ba phần (Triune Brain), trong đó có khái niệm thường được gọi là “não bò sát”. Mô hình này xếp “não bò sát” ở lớp cổ xưa nhất, nằm sâu bên trong và gắn với các phản ứng sinh tồn; phía trên là những phần liên quan tới cảm xúc và tư duy phức tạp. Các nghiên cứu sau này đã sửa lại cách chia đó vì não không hoạt động thành ba khối độc lập. Phản ứng trước nguy hiểm, cảm xúc và suy nghĩ đều có sự tham gia của nhiều vùng não phối hợp với nhau.
Câu chuyện về hoạt động của não về sau phức tạp hơn mô hình ba phần rất nhiều. Còn trong đời sống, căng thẳng, phòng thủ hoặc cảm giác bị đe dọa vẫn có thể làm nét mặt, ánh mắt và cách phản ứng của một người thay đổi rõ rệt. Một khoảnh khắc như vậy dễ gợi lại hình ảnh “bò sát”, nhất là khi người đối diện cảm thấy sự kết nối quen thuộc trên gương mặt bỗng giảm đi.
Cùng một khoảnh khắc như vậy dẫn tới những lời giải thích rất khác nhau:
- Sinh học nhìn vào phản ứng của cơ thể và não
- Hệ biểu tượng kéo hình ảnh ấy về những con rắn đã xuất hiện từ rất lâu trong thần thoại và tôn giáo.
- Thuyết Reptilian lại đi xa hơn khi đặt giả thuyết về một dạng sinh thể khác phía sau hình dạng con người.
Điểm xuất phát vẫn là một khoảnh khắc rất nhỏ: ta nhìn thấy điều gì đó, cảm thấy nó khác thường rồi bắt đầu tìm lời giải thích.
Vậy nếu những gì mắt thấy, tai nghe chỉ là một phần nhỏ của những gì đang tồn tại quanh ta thì sao? Liệu có những thứ vẫn hiện diện ngay giữa đời sống này nhưng nằm ngoài tầm cảm nhận của con người?