P2 | Bộ não hành tinh

P2 | Bộ não hành tinh

Rừng thường được gọi là lá phổi của Trái Đất. Đại dương lại hấp thụ, lưu giữ và vận chuyển một lượng năng lượng khổng lồ, đồng thời mang carbon, chất dinh dưỡng và nhiều thành phần khác đi khắp hành tinh.

Trong lối ví von Living Earth hay New Age, đại dương thường mang dáng dấp của một “bộ não ở trạng thái lỏng”. Nó liên tục tiếp nhận tác động từ khí quyển, đất liền, băng và sự sống; giữ lại một phần, biến đổi chúng trong khối nước rồi truyền ảnh hưởng đi xa qua các dòng chảy.

Mạng thần kinh dạng lỏng

Nước trong đại dương luôn chuyển động. Gió tạo động lực cho các dòng chảy trên bề mặt, chuyển động quay của Trái Đất làm chúng lệch hướng, còn nhiệt độ và độ mặn góp phần chi phối tuần hoàn ở những vùng nước sâu hơn. Địa hình đáy biển, đường bờ và thủy triều khiến mạng lưới này càng phức tạp.

Các dòng hải lưu vận chuyển nhiệt đi xa hàng nghìn kilomet và ảnh hưởng mạnh tới khí hậu của nhiều khu vực. Nước ấm từ vùng nhiệt đới di chuyển về phía vĩ độ cao, những khối nước lạnh hơn lại tiếp tục hành trình theo các hệ dòng chảy khác. Đại dương vừa giữ năng lượng vừa phân phối nó trên quy mô toàn cầu.

Thủy triều tạo thêm một nhịp chuyển động đều đặn dưới tác động hấp dẫn của Mặt Trăng và Mặt Trời. Gió, chênh lệch nhiệt độ và độ mặn, lực hấp dẫn cùng địa hình liên tục định hình cách các khối nước đổi hướng, chìm xuống, trồi lên và lưu chuyển khắp đại dương.

Các dòng chảy vận chuyển nhiệt, muối, carbon, dưỡng chất và đặc điểm vật lý của khối nước qua khoảng cách rất lớn. Một biến động ở nơi này có thể theo dòng hải lưu lan sang những vùng cách xa hàng nghìn kilomet trước khi hòa vào phần còn lại của đại dương.

Trong quá trình di chuyển, các khối nước cũng liên tục thay đổi. Chúng trao đổi nhiệt với khí quyển, hòa trộn với những khối nước có nhiệt độ và độ mặn khác, trao đổi vật chất và liên tục thay đổi đặc tính. Một tác động đi vào đại dương có thể xuất hiện ở nơi khác, vào một thời điểm khác và dưới hình thức đã biến đổi.

Ký ức của đại dương

Ocean memory – ký ức đại dương – mô tả khả năng một trạng thái của biển tồn tại đủ lâu để còn ảnh hưởng tới những gì xảy ra sau đó. Nước có nhiệt dung lớn, nhiệt độ biển thay đổi chậm hơn không khí và những bất thường về nhiệt có thể kéo dài nhiều tháng, nhiều năm hoặc lâu hơn tùy khu vực và quá trình.

Có những dấu vết tạm thời rời khỏi bề mặt rồi xuất hiện trở lại. Một vùng nước ấm hoặc lạnh bất thường có thể bị giữ ở phía dưới sau khi cấu trúc lớp nước thay đổi theo mùa, rồi quay trở lại bề mặt khi điều kiện hòa trộn phù hợp xuất hiện. Trạng thái cũ vẫn có khả năng tác động tới mùa sau.

Ocean memory khác với ý niệm water memory thường xuất hiện trong New Age. Trong khí hậu học, nhiệt độ, độ mặn, vị trí của khối nước và những đặc điểm vật lý đủ bền có thể tiếp tục ảnh hưởng tới trạng thái về sau.

Đại dương còn giữ nhiệt và carbon qua những khoảng thời gian rất dài. Vật chất có thể đi xuống vùng nước sâu, theo dòng tuần hoàn qua đại dương rồi nhiều năm hoặc nhiều thập kỷ sau mới trở lại gần bề mặt. Biển mang theo dấu vết của những trạng thái đã đi qua nó.

Khi đại dương quá tải

Ngày nay, đại dương đang hấp thụ một lượng nhiệt dư khổng lồ. Hơn 90% lượng nhiệt dư tích tụ trong hệ khí hậu đã đi vào biển.

Nhiệt được giữ lại và phân phối theo các dòng chảy, làm đại dương ấm lên, góp phần vào mực nước biển dâng và thay đổi điều kiện sống của nhiều hệ sinh thái. Lượng nhiệt tích lại hôm nay còn có thể tiếp tục ảnh hưởng tới khí hậu nhiều năm sau.

Đại dương và khí quyển liên tục tác động qua lại. Biển truyền nhiệt và hơi ẩm vào không khí; gió, mưa và trao đổi nhiệt từ khí quyển lại làm thay đổi bề mặt biển. Biển thay đổi có thể kéo theo biến đổi trong khí quyển, rồi trạng thái khí quyển lại tác động trở lại biển. El Niño và La Niña là hai pha quen thuộc của quá trình này, khi trạng thái của vùng nhiệt đới Thái Bình Dương và khí quyển phía trên biến đổi cùng nhau rồi ảnh hưởng tới thời tiết ở nhiều nơi.

Đại dương tiếp nhận tác động, giữ lại một phần trong khối nước, biến đổi chúng qua các dòng chảy rồi đưa ảnh hưởng trở lại khí quyển và sự sống. Cùng với ocean memory, quá trình này khiến trạng thái của biển hôm nay luôn mang dấu vết của những gì đã xảy ra trước đó và đồng thời góp phần định hình những gì xảy ra tiếp theo.

Trong Living Earth, cách gọi “bộ não hành tinh” bắt nguồn từ chuỗi hoạt động này. Đại dương tiếp nhận những tác động đi vào nó, biến đổi chúng trong quá trình lưu chuyển, giữ lại dấu vết của trạng thái cũ rồi mang ảnh hưởng sang những vùng và thời điểm khác. Toàn bộ quá trình trải rộng khắp đại dương, qua vô số dòng chảy và khối nước.


Ghi chú nguồn



Quay lại