Entry 04 | Cá nhân bên trong hệ thống tự động hóa

Trong các hệ thống có AI, cá nhân không còn đối diện trực tiếp với người ra quyết định. Thay vào đó, họ tương tác với quy trình, điểm số, xếp hạng và đề xuất. Những yếu tố này không mang tính cá nhân, nhưng lại tác động trực tiếp đến cá nhân theo cách nhất quán và khó né tránh.

Sự thay đổi lớn không nằm ở việc bị đánh giá, mà ở cách đánh giá diễn ra. Khi quyết định được trung gian hóa bởi hệ thống, cá nhân ít khi biết mình đang được nhìn qua lăng kính nào. Các tiêu chí tồn tại, nhưng không hiện diện như một người có thể đối thoại. Điều này tạo ra cảm giác bị đặt trong một cấu trúc mà mình không thể tác động ngược lại.

Trong môi trường đó, cá nhân bắt đầu điều chỉnh hành vi theo cách phòng vệ. Không phải để trở nên tốt hơn theo nghĩa rộng, mà để phù hợp hơn với những gì hệ thống có khả năng nhận diện. Dần dần, lựa chọn cá nhân bị thu hẹp vào những gì có thể đo, có thể xếp hạng, có thể so sánh.

AI không buộc cá nhân phải thay đổi. Nó tạo ra một không gian nơi một số dạng hành vi được phản hồi đều đặn hơn những dạng khác. Qua thời gian, sự đều đặn này định hình cách cá nhân hiểu về giá trị của chính mình. Những khía cạnh không được phản ánh bởi hệ thống trở nên mờ nhạt, dù chúng vẫn tồn tại trong đời sống thực.

Điều đáng chú ý là quá trình này diễn ra âm thầm. Không có mệnh lệnh, không có cưỡng ép rõ ràng. Cá nhân vẫn cảm thấy mình đang tự do lựa chọn. Tuy nhiên, các lựa chọn đó ngày càng xoay quanh một tập hợp giới hạn, được hình thành bởi cách hệ thống đọc và phản hồi hành vi.

Ở cấp độ Invisible Structures, AI không làm mất đi cá nhân. Nó làm lộ ra mức độ mà cá nhân đã phụ thuộc vào sự công nhận từ các cấu trúc bên ngoài. Khi phản chiếu trở nên liên tục và chính xác hơn, câu hỏi không còn là hệ thống có quyền lực hay không, mà là cá nhân còn giữ được bao nhiêu khoảng trống để tự định nghĩa mình.