Entry 02 | Quyền quyết định và nỗi sợ giao phó

Trong nhiều thế kỷ, quyền quyết định gắn chặt với con người không chỉ vì năng lực suy xét, mà vì vị trí biểu tượng. Người đưa ra quyết định là người chịu trách nhiệm, được ghi nhận, được trao thẩm quyền. Khi AI xuất hiện trong vai trò ra quyết định hoặc đề xuất quyết định, trật tự này bị xáo trộn.

Sự xáo trộn không nằm ở kết quả. Nhiều hệ thống AI cho thấy độ chính xác và nhất quán cao hơn con người trong các nhiệm vụ cụ thể. Điều gây căng thẳng nằm ở quá trình giao phó. Khi quyết định được chuyển cho một hệ thống không mang danh tính, xã hội mất đi điểm tựa quen thuộc để gán trách nhiệm và công trạng.

Quyền lực trong xã hội hiện đại thường vận hành thông qua khả năng quyết định thay người khác. AI làm lộ rõ điều này. Khi một hệ thống có thể đề xuất, sắp xếp, hoặc loại trừ mà không cần sự hiện diện của một cá nhân cụ thể, vai trò của người nắm quyền trở nên mờ hơn. Sự mờ này tạo ra phản ứng phòng vệ, ngay cả khi kết quả không gây hại trực tiếp.

Nỗi sợ giao phó thường được diễn giải thành lo ngại đạo đức hoặc an toàn. Tuy nhiên, ở tầng cấu trúc, đó là nỗi sợ mất vị trí trung tâm. Khi quyết định không còn cần đến sự hiện diện của con người ở mỗi bước, nhiều vai trò xã hội vốn dựa trên quyền phán xét bắt đầu lung lay.

AI không ép buộc xã hội phải giao quyền. Nó chỉ đặt ra khả năng giao quyền. Phản ứng mạnh mẽ xuất hiện khi xã hội chưa sẵn sàng đối diện với câu hỏi ai thực sự nắm quyền quyết định, và quyền đó dựa trên điều gì. Trong bối cảnh này, AI trở thành điểm hội tụ của những căng thẳng đã tích tụ từ lâu quanh quyền lực và trách nhiệm.