9D – Cấu trúc nguyên mẫu

^{9D là gì trong trải nghiệm sống}

9D mô tả khoảng nhận thức nơi con người không còn chỉ thấy các mô thức hay hệ thống đang vận hành, mà bắt đầu nhận ra những cấu trúc nguyên mẫu nằm sâu hơn, định hình cách các mô thức và hệ thống đó được tạo ra.

Ở đây, trải nghiệm không còn gắn chặt với bối cảnh cụ thể. Một tình huống, một vai trò hay một xung đột được nhìn như biểu hiện của một khuôn hình quen thuộc đã xuất hiện lặp lại trong nhiều thời điểm, nhiều nền văn hóa và nhiều dạng đời sống khác nhau.

Nhận thức trong 9D không tập trung vào nội dung cụ thể của trải nghiệm, mà vào hình dạng nền của nó.

^{9D trong đời sống thường ngày}

Trong đời sống, 9D thường xuất hiện khi con người nhận ra rằng những câu chuyện tưởng rất riêng lại mang cấu trúc quen thuộc.

Một cuộc đối đầu quyền lực, một hành trình tìm kiếm ý nghĩa, một vòng lặp hi sinh và phản kháng, hay một quá trình sụp đổ rồi tái cấu trúc… đều có thể được nhận ra như những khuôn hình đã tồn tại từ rất lâu.

Ở những khoảnh khắc này, trải nghiệm không còn được cảm nhận như chuyện “của riêng mình”, mà như một biểu hiện cụ thể của một cấu trúc phổ quát đang đi qua đời sống cá nhân.

^{Con người vận hành như thế nào khi trải nghiệm nghiêng về 9D}

Khi trải nghiệm chủ yếu ở 9D, con người thường:

• Nhận ra các khuôn hình quen thuộc phía sau nhiều tình huống khác nhau

• Ít bị cuốn vào chi tiết bề mặt của câu chuyện

• Nhìn thấy vai trò mà mình đang đảm nhận trong một cấu trúc rộng hơn

• Hiểu rằng nhiều xung đột không mang tính cá nhân

• Định vị trải nghiệm trong một bối cảnh phổ quát hơn

Ở đây, hiểu biết không đến từ phân tích chi tiết, mà từ việc nhận ra hình dạng nền đang lặp lại.

^{Những cách diễn giải dễ gây lệch về 9D}

9D đôi khi bị hiểu nhầm là việc gán nhãn nguyên mẫu cho mọi trải nghiệm, biến đời sống thành một hệ thống biểu tượng cứng nhắc. Cách hiểu này dễ làm mất đi sự linh hoạt và sống động của trải nghiệm thực.

Một lệch khác là coi các cấu trúc nguyên mẫu như định mệnh bất biến, dẫn tới cảm giác bị chi phối hoàn toàn và mất khả năng lựa chọn.

Trong vận hành đúng, 9D không đóng khung trải nghiệm. Nó giúp nhận ra khung đang tồn tại, từ đó tạo ra khoảng tự do để không bị đồng nhất hoàn toàn với nó.

^{Vai trò của 9D trong cấu trúc trải nghiệm}

9D không loại bỏ các khoảng nhận thức trước đó. Thân thể, cảm xúc, quan hệ, mô thức và hệ thống vẫn hiện diện đầy đủ.

Điều thay đổi là tầng nền mà trải nghiệm được đặt vào. Trải nghiệm được tổ chức theo hướng:
hệ thống → cấu trúc nguyên mẫu → khuôn hình phổ quát.

Khi sự chú ý tiếp tục dịch chuyển từ các cấu trúc nguyên mẫu sang những trường khả năng rộng hơn nơi nhiều cấu trúc cùng tồn tại song song, trải nghiệm bắt đầu mở ra theo một khoảng khác.